ΕΝΟΧΗ ΚΑΙ ΛΥΤΡΩΣΗ

Οκτωβρίου 5, 2011 — anaxoriti Όταν, πριν οπό αρκετά χρόνια, εμφανίσθηκε η ασθένεια το έιτζ, ένας δημοσιογράφος και συγγραφέας (Ν. Δήμου) έγραψε ένα άρθρο με τίτλο «επιστροφή των τύψεων» και υποστήριξε, χωρίς πολλά λόγια και περιστροφές, την εξής τοποθέτηση: Καλά χαιρόμασταν μέχρι τώρα τον έρωτα. Ήρθε τώρα αυτή η αρρώστια και μας γέμισε τύψεις! Τί κατάρα, τί συμφορά παγκόσμια!

Στην εποχή μας η ενοχή είναι παρεξηγημένη έννοια. Από τη μια πλευρά είναι νοσηρό, να φορτώνουμε τον κόσμο με ανόητες ενοχές. Από την άλλη όμως, η κατάπνιξη και απώθηση των ενοχών δημιουργεί τέρατα, προκαλεί πνευματική αναισθησία.
Το πρόβλημα δεν είναι, αν είσαι περισσότερο ή λιγότερο ένοχος. Το πρόβλημα είναι, ενώπιον τίνος (ποιού) είσαι ένοχος. Η Εκκλησία δεν είδε αυτό το πρόβλημα δικαστικά. Η Εκκλησία την ενοχή την ονομάζει αμαρτία. Και αμαρτία σημαίνει, αποτυχία του  ανθρώπου να αγαπήσει τον Θεό.
Το μυστήριο της εξομολόγησης προσφέρει τη δυνατότητα να ξαλαφρώσουμε οπό το βάρος των τύψεων, να ελευθερωθούμε από  τους ελέγχους της συνειδήσεως, να λάβουμε συγχώρηση από τον ίδιο το Θεό. Πόσο ανακουφίζεται και αγνίζεται η καρδιά! Όχι με την επιπόλαιη, τυπική, εξωτερική αλλά με την παστρική, ξεκάθαρη και ειλικρινή εξομολόγηση. Πόσο καθαρίζεται και φωτίζεται η καρδιά. Χωρίς εξομολόγηση ο χριστιανός μένει ασυγχώρητος.

Σφάλλουν όσοι αναβάλλουν. Ισχύει πολύ περισσότερο και σ᾿ αυτή την περίπτωση το σύνθημα: ο δρόμος του αύριο οδηγεί στην πόλη του ποτέ.
Πλανώνται, όσοι το μεταθέτουν στα γηρατειά. Δεν ξέρουν, αν θα φθάσουν. Και δεν είναι ασφαλείς, γιατί δεν ξέρουν αν θα έχουν τη δυνατότητα τότε να μετανοήσουν.
Η ζωή στην αμαρτία πολλά χρόνια αποκτά ρίζες βαθιές, που δεν αποκόπτονται εύκολα. Η συνήθεια γίνεται δεύτερη φύση. Ο θάνατος έρχεται, σαν κλέφτης, τη νύκτα χωρίς να τον περιμένουμε.
•           Εάν βρισκόταν το φάρμακο του καρκίνου, κανένας καρκινοπαθής δεν θα ανέβαλε να το πάρει.

Καταστάσεις πλάνης. Τι μας διδάσκει η εμπειρία των αγίων.

Οκτωβρίου 13, 2011 — anaxoriti

Η πλάνη είναι η εξαπάτηση, η παραπλάνηση, η αστοχία στα πνευματικά. Είναι όπλο του εχθρού της ψυχής, και έχει διάφορες μορφές, όπως η πλάνη της αμαρτίας, η πλάνη στα δογματικά, η πλάνη στις πνευματικές εμπειρίες κα. Στο παρόν άρθρο, θα ασχοληθούμε περιληπτικά με την πλάνη στις πνευματικές εμπειρίες. Και θα ασχοληθούμε με αυτήν την συγκεκριμένη μορφή πλάνης, διότι ακούμε πολλές φορές από συνανθρώπους μας που πιστεύουν σε αιρετικά δόγματα να λένε ότι έχουν πνευματικές εμπειρίες με τον Θεό. Και μάλιστα, αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο εμμένουν στην αίρεσή τους, θεωρώντας ότι ο θεός επισφραγίζει με αυτόν τον τρόπο την πίστη τους. Είναι η εμπειρία από μόνη της ασφαλής οδηγός προς την αλήθεια? Δεδομένου ότι σε όλες τις θρησκείες (και εκτός Χριστιανισμού) υπάρχουν πνευματικές εμπειρίες, αλλά πιστεύουν ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ. Η εκκλησία δεν αρνείται την κατά Θεό εμπειρία όπως κάνουν μερικές ομάδες του προτεσταντισμού, αλλά από την άλλη μεριά δεν δέχεται ΟΛΕΣ τις εμπειρίες που δέχονται κάποιες άλλες χωρίς ΔΙΑΚΡΙΣΗ. Η Εκκλησία εφαρμόζει την θεία συμβουλή που δίνει ο απ Ιωάννης  ‘’Αγαπητοί, μη πιστεύετε εις παν πνεύμα, αλλά δοκιμάζετε τα πνεύματα αν  ήναι εκ του Θεού’’ (Α Ιωάννου, δ 1). Είναι πολύ επικίνδυνο, όπως θα δούμε παρακάτω, να νομίζουμε οτιδήποτε βιώνουμε ως ΓΝΗΣΙΑ κατά Θεό εμπειρία. Είναι πολύ επικίνδυνο να προχωράμε σε αυτά χωρίς ΔΙΑΚΡΙΣΗ και κυρίως χωρίς πρώτα να έχουμε προχωρήσει στην ΚΑΘΑΡΣΗ από τα πάθη, τα οποία προϋποθέτουν αγώνα, κόπο, και χρόνο. Ο άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ (1807-1867), σχετικά με τις πνευματικές θεωρίες αναφέρει « Πνευματική θεωρία είναι η θέα κάποιου μυστηρίου και φανερώνεται στον ασκητή, όπως το βλέπομε στα έργα του οσίου Πέτρου, ανάλογα με την κάθαρσή του και με την μετάνοια του. Η μετάνοια έχει δικά της στάδια. Και οι πνευματικές θεωρίες δικούς τους βαθμούς. Τα μυστήρια του χριστιανισμού αποκαλύπτονται στον ασκητή βαθμιαία, ανάλογα με την πνευματική του κατάσταση….Μα, προσοχή! Εάν ο ασκητής δεν έχει καθαρθή με την μετάνοια και δεν έχει ακριβή γνώση της Πίστεως, η θεωρία θα τον ζημιώσει. Ο αληθινός ασκητής δεν επιτρέπει ποτέ στον εαυτό του ισχυρόγνωμες σκέψεις, που σίγουρα είναι καρπός πλάνης και γι’ αυτό φέρνουν επιβλαβή αποτελέσματα πλάνης και τον οδηγούν στον γκρεμό, στην πτώση».

Σκοπός, δεν είναι η αποτροπή του ανθρώπου από την προσευχή, γιατί καθώς αναφέρει ο άγιος Μάρκος ο ασκητής που ήταν μαθητής του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου (430 μ Χ)«Υπάρχουν πολλές διαφορετικές μέθοδοι προσευχής. Καμία μέθοδος δεν είναι επιζήμια. Εάν συνέβαινε αυτό, αυτή δεν θα ήταν προσευχή αλλά εργασία του Σατανά» (Αγ. Μάρκος ο Ασκητής, Περί νόμου πνευματικού κβ)» . Όμως, δεν πρέπει να αγνοούμε τον πνευματικό πόλεμο που έχουμε με τις δυνάμεις του σκότους. Ο άγιος Νείλος ο μοναχός, επίσης μαθητής του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου (430 περίπου) μας προειδοποιεί· «Κάθε πόλεμος που γίνεται ανάμεσα σε μας και στα ακάθαρτα πνεύματα δεν γίνεται για τίποτε άλλο, παρά για την πνευματική προσευχή. Γιατί τους είναι πολύ εχθρική και ανυπόφορη, ενώ σε εμάς είναι σωτηρία και πάρα πολύ ευεργετική» (Νείλου του μοναχού, Περί προσευχής 49). Έτσι, η διάκριση αυτών των εμπειριών είναι επιβεβλημένη. Κατά τον άγιο Ιωάννη τον Κασσιανό, η διάκριση «έρχεται σε μας  μόνο ως αποτέλεσμα της αληθινής ταπεινοφροσύνης και αυτό φαίνεται στη συνέχεια με την αποκάλυψη στον πνευματικό μας πατέρα όχι μόνο αυτών που πράττουμε αλλά και αυτών που σκεπτόμαστε» (Αγ. Ιωάννης ο Κασσιανός, Προς Λεόντιον ηγούμενον).

Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακας, αναφέρει· «Μεγάλη, πράγματι, μεγάλη είναι η πονηριά των δαιμόνων· δύσκολα την αντιλαμβανόμεθα και ολίγοι την βλέπουν. Καὶ αὐτοὶ οἱ ὀλίγοι, νομίζω, δεν την βλέπουν ολόκληρη». (Λόγος 24).

Ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος,  «Όπως ακριβώς ο λάρυγγας , δια του οποίου η αίσθηση της γεύσης διακρίνει τη διαφορά ανάμεσα στο ξύδι και στο κρασί, αν και τα δύο φαίνονται όμοια, έτσι και η ψυχή δια μέσου της νοητικής αίσθησης και της δραστηριότητας μπορεί να διακρίνει τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος από τις φαντασίες του διαβόλου» (Άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος, Περί Υπομονής και Διακρίσεως).

Κανείς δεν έχει να χάσει μελετώντας την πείρα των Πατέρων μας, αλλά μόνο να κερδίσει και να ωφεληθεί πνευματικά.

Το άρθρο αποτελείται από δύο ενότητες. Στην πρώτη, θα δούμε αν και κατά πόσο το πονηρό πνεύμα μπορεί να μιμηθεί ορισμένες υπερφυσικές ενέργειες του Θεού. Στην δεύτερη, ποια είναι τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της πλάνης και πως μπορεί ο πιστός να προφυλαχτεί από αυτήν. Πάντα έχοντας ως βάση την Αγία Γραφή, και την ασκητική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Θα παρουσιάσουμε ένα απειροελάχιστο μέρος από αυτήν την τεράστια πνευματική κληρονομιά.

Μπορεί ο εχθρός της ψυχής να μιμηθεί τον Θεό, αναπαράγοντας ‘’υπερφυσικές’’ ενέργειες?

Η Αγία Γραφή απαντά ναι. Ήδη από το πρώτο βιβλίο της, ο σατανάς παραπλανά τους χωρίς πείρα στα πνευματικά πρωτόπλαστους, εισάγοντας την πλάνη με ένα υπερφυσικό τρόπο · μιλώντας μέσα από το φίδι. (Γένεση γ). Αργότερα, όταν ο Θεός κάνει σημεία θαυμαστά δια του Μωυσή μπροστά στον Φαραώ, οι μάγοι του βασιλιά τον μιμούνται ως ένα σημείο. Ρίχνουν κάτω τις ράβδους τους και γίνονται φίδια (Έξοδος ζ 10-13). Περνώντας στην Καινή Διαθήκη, βλέπουμε τον πονηρό να δείχνει σε όραση στον Κύριο  ‘’ πάντα τα βασίλεια της οικουμένης εν μία στιγμή χρόνου’’ (Λουκάς δ 5). Ο Κύριος μας έχει προειδοποιήσει  ‘’…θέλουσι εγερθή ψευδόχριστοι και ψευδοπροφήται, και θέλουσι δείξει σημεία μεγάλα και τέρατα, ώστε να πλανήσουσι, ει δυνατόν, και τους εκλεκτούς’’ (Ματθαίος, κδ 24). Ενώ ο Λουκάς αναφέρει  ‘’Βλέπετε μη πλανηθήτε, διότι πολλοί θέλουσι ελθεί εν τω ονόματί μου, λέγοντες ότι εγώ είναι και ο καιρός επλησίασε. Μη υπάγετε λοιπόν οπίσω αυτών’’ (Λουκάς κα 8). Οι ψευδόχριστοι έρχονται στο όνομα του Χριστού, δήθεν ότι έχουν χρίσμα και αποστολή από Αυτόν.  Ο άγιος Ιωάννης ο Κασσιανός (5^ος αιώνας), στο έργο του Συμβολή αναφέρει «καμμιά φορά οι δαίμονες (θαυματουργούν) με σκοπό να υψώσουν σε υπερηφάνεια τον άνθρωπο που πιστεύει ότι κατέχει το μεγάλο δώρο, κι έτσι τον προετοιμάζουν για μια ακόμα πιο μεγάλη πτώση. Προσποιούνται ότι καίγονται και οδηγούνται έξω από τα σώματα όπου κατοικούσαν, εξαιτίας της (δήθεν) αγιότητας ανθρώπων που στην πραγματικότητα γνωρίζουν ότι είναι ανίεροι. Στο Ευαγγέλιο διαβάζουμε: Θα εμφανιστούν ψευδόχριστοι και ψευδοπροφήτες…» (Συμβολή XV:2).

Ο απ Παύλος αναφέρει για τον αντίχριστο ότι θα έρθει ‘’…κατ’ ενέργεια του Σατανά εν πάση δυνάμει και σημείοις και τέρασι ψεύδους…’’ (Β Θες/κεις β 9). Ο Σατανάς, μπορεί να ενεργήσει σημεία, τεράστια, και δυνάμεις ΨΕΥΔΟΥΣ, επομένως. Ο απ Ιωάννης στην Αποκάλυψη αναφέρει για το δεύτερο θηρίο που έμοιαζε με αρνίον αλλά μιλούσε ως δράκων  ‘’Και έκαμε σημεία μεγάλα, ώστε και πυρ έκαμε να καταβαίνει εκ του ουρανού εις την γη ενώπιον των ανθρώπων. Και επλάνα τους κατοικούντας επι της γης, δια τα σημεία τα οποία εδόθησαν εις αυτό να κάμνει ενώπιον του θηρίου…’’ (Αποκάλυψη ιγ 13-14). Ενώ στο κεφάλαιο 16, αναφέρει ότι τα δαιμόνια μπορούν να κάνουν ορισμένα σημεία και αυτά  ‘’Και είδον τρία ακάθαρτα πνεύματα όμοια με βατράχους, εξερχόμενα εκ του στόματος του δράκοντος, και εκ του στόματος του θηρίου, και εκ του στόματος του ψευδοπροφήτου, διότι είναι πνεύματα δαιμόνων εκτελούντα σημεία… (εδ. 13-14).

Πως ο απλός πιστός μπορεί να ξεφύγει από όλα αυτά? Μόνο, με το να θωρακιστεί πνευματικά με την πείρα και την διδασκαλία της Εκκλησίας που είναι ο στύλος και το εδραίωμα της αλήθειας (Α Τιμοθέου γ 15), όπως παραδίδεται από την Αγία Γραφή και την καταγεγραμμένη εμπειρία των αγίων.

Ο π Σεραφείμ Ρόουζ, στο βιβλίο του ‘’Η Ορθοδοξία και η θρησκεία του μέλλοντος’’, αναφέρει· «Ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης ήταν προσεκτικός στο να καθοδηγεί τους μοναχούς σχετικά με τους κινδύνους αυτών των εμπειριών: Ολόγυρα, γύρω από τους αρχάριους και τους ισχυρογνώμονες, οι δαίμονες συνηθίζουν να απλώνουν τα δίχτυα των σκέψεων και των ολέθριων φαντασιώσεων, και προετοιμάζουν τάφρους για την καταστροφή τους…’’ Ένας μοναχός τον ρώτησε: ‘’Τι πρέπει να κάνει ένας άνθρωπος όταν ο δαίμονας παίρνει τη μορφή αγγέλου του φωτός;’’ ‘’Σ’ αυτή την περίπτωση, ένας άνθρωπος χρειάζεται μεγάλη δύναμη διάκρισης για να διακρίνει σωστά μεταξύ καλού και κακού. Γι’ αυτό στην απερισκεψία σας, μην παρασύρεστε τόσο γρήγορα από αυτό που βλέπετε, αλλά να έχετε βαρύτητα και, δοκιμάζοντας τα πάντα με προσοχή, δεχθείτε το καλό και απορρίψτε το κακό. Πάντα πρέπει να δοκιμάζετε και να εξετάζετε, και μονάχα μετά να πιστεύετε».

Ο άγιος Συμεών, ο νέος Θεολόγος, αναφέρει · «ο αγωνιστής της προσευχής θα πρέπει σπάνια να κοιτά στον ουρανό, από το φόβο των πονηρών πνευμάτων στον αέρα, που προκαλούν πολλές και διάφορες πλάνες εκεί» (Φιλοκαλία, «Περί των τριών τρόπων της προσευχής»).

Χαρακτηριστικές είναι και οι αναφορές του αγίου Νείλου του μοναχού στο έργο του Περί προσευχής· «Όταν λοιπόν ο νους προσεύχεται καθαρά, σταθερά και αληθινά, τότε δεν έρχονται οι δαίμονες από τα αριστερά, αλλά από τα δεξιά. Γιατί του παρουσιάζουν τη δόξα του Θεού και κάποιο σχηματισμό από εκείνους που αρέσουν στην αίσθηση, ώστε να πιστεύει ότι ο σκοπός της προσευχής επιτεύχθηκε απόλυτα. Και αυτό, όπως είπε  κάποιος θαυμάσιος και με γνώση άνδρας, γίνεται από το πάθος της κενοδοξίας, και από τον δαίμονα που αγγίζει τον χώρο του εγκεφάλου και πάλλεται μέσα στις φλέβες. Νομίζω, οτι ο δαίμονας που αγγίζει το χώρο που προαναφέραμε, μεταβάλλει το φως του νου όπως θέλει, και έτσι κινείτε το πάθος της κενοδοξίας σε λογισμό που κάνει τον νου να νομίζει με επιπολαιότητα ότι απέκτησε θεία και πραγματική γνώση, και επειδή αυτός δεν ενοχλείται από τα σαρκικά και ακάθαρτα πάθη, αλλά παρίσταται δήθεν καθαρός στην προσευχή, νομίζει ότι δεν γίνεται καμία ενέργεια πια μέσα του αντίθετη, αφού υποθέτει ότι είναι θεϊκή η εμφάνιση που του γίνεται από τον δαίμονα και τον διαμορφώνει με τον τρόπο που είπαμε» (Κεφάλαια 72-73).

«Πρόσεχε μη σε εξαπατήσουν οι πονηροί δαίμονες με καμία οπτασία, και να έχεις επάγρυπνο το νου σου όταν πηγαίνεις για προσευχή, και να παρακαλείς τον Θεό, ώστε εάν η σκέψη προέρχεται από αυτόν, να σε φωτίσει ο Θεός, αν όχι, γρήγορα να διώξει τον πλάνο από σένα, και να έχεις θάρρος, διότι δε θα παραμείνουν τα σκυλιά, εφόσον εσύ θα κάμεις με θέρμη την προσευχή σου στον θεό» (Κεφάλαιο 94).

Ενώ, τον μοναχό Ευλόγιο τον συμβουλεύει· «Όταν τελικά η καρδιά ακούει διαρκώς τέτοια από τους λογισμούς της δόξας και δεν αντιδρά, δε θα μείνει έξω από την κρυφή παραφροσύνη, από την οποία ο ηγεμόνας των φρενών νους κινδυνεύει να τιναχτεί έξω, διότι οι λογισμοί αυτοί ή μέσω ονείρων επιβεβαιώνονται, ή μεταμορφώνονται σε αγρυπνίες, ή μετασχηματίζονται σε φωτεινές οπτασίες. Γιατί ο ίδιος ο Σατανάς μεταμορφώνεται σε άγγελο φωτεινό για να μας εξαπατήσει, ίσως και να μας δείξει ότι θα μας δώσει χαρίσματα, για να πέσεις και να τον προσκυνήσεις, ή φέρνοντας μας το χαρούμενο άγγελμα, ότι θα αναληφθούμε σαν άλλος Ηλίας, ή υποσχόμενος ότι θα μας αγιάσει. Αυτών των μεταμορφωμένων σε αγγέλους Σατανάδων μερικοί δέχτηκαν την πίστη τους, παρεξέκλιναν από την αλήθεια και έγιναν φρενοβλαβείς» (Άγιος Νείλος ο μοναχός, προς τον μοναχό Ευλόγιο, 34 κεφάλαιο).

Ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναίτης (1255-1347) προειδοποιεί· «Δεν είναι μικρός κόπος να αποκτήσει κανείς την αλήθεια επακριβώς και να καθαριστεί από κάθε τι που αντιτίθεται στη χάρη· επειδή είναι σύνηθες για το διάβολο να δείχνει την πλάνη του, ιδιαίτερα στους αρχάριους, με τη μορφή της αλήθειας, δίνοντας μια πνευματική εμφάνιση σ’ αυτό που είναι κακό». Και«Ο Θεός δεν θυμώνει με αυτόν που, φοβούμενος την πλάνη, φυλά τον εαυτό του με εξαιρετική προσοχή, ακόμα κι αν δεν δεχτεί κάτι που έχει σταλεί από το Θεό… Αντιθέτως, ο Θεός επαινεί αυτόν για τη σύνεσή του».

Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της πλάνης.

Ο εχθρός, μπορεί να επιχειρήσει να πλανήσει με πολλούς τρόπους. Είτε με το να δώσει ‘’υψηλές’’ καταστάσεις χωρίς να έχει προηγηθεί η κάθαρση, είτε ‘’εξυψωτικά’’ συναισθήματα. Ο π Σεραφείμ Ρόουζ στο βιβλίο του ‘’Η Ορθοδοξία και η θρησκεία του μέλλοντος’’, αναφέρει με βάση τα συγγράμματα του αγίου Ιγνάτιου Μπριαντσιανίνωφ ·  «Υπάρχουν δυο βασικές μορφές πλάνης. Η πρώτη και πιο θεαματική μορφή προκύπτει όταν ένα πρόσωπο μοχθεί για μια υψηλή πνευματική κατάσταση ή πνευματικά οράματα χωρίς να έχει πρώτα καθαρθεί από τα πάθη και την επανάπαυση στη δική του κρίση. Σε κάποιον τέτοιο ο διάβολος παρέχει σπουδαία «οράματα». Υπάρχουν πολλά τέτοια παραδείγματα στους βίους των Αγίων, που ανήκουν στα βασικά εγχειρίδια της Ορθόδοξης ασκητικής διδασκαλίας. Έτσι ο άγιος Νικήτας, αργότερα Επίσκοπος του Novgorod (31 Ιαν.) εισήλθε στην ερημιτική ζωή απροετοίμαστος και παρά τις αντίθετες συμβουλές του πνευματικού του, και σύντομα άκουσε μια φωνή να προσεύχεται μαζί του. Τότε ο «Κύριος» μίλησε στο Νικήτα κι έστειλε έναν «άγγελο» να προσεύχεται στη θέση του, και του έδωσε εντολή να διαβάζει βιβλία αντί να προσεύχεται, και να διδάσκει εκείνους που έρχονταν σ’ αυτόν. Έτσι κι έκανε, βλέποντας πάντα τον «άγγελο» να προσεύχεται δίπλα του, και οι άνθρωποι έμεναν έκπληκτοι από την πνευματική σοφία του και τις «δωρεές του Αγίου Πνεύματος» που φαινόταν να κατέχει, συμπεριλαμβανομένων «προφητειών» οι οποίες πάντα εκπληρώνονταν. Η απάτη αποκαλύφθηκε μόνο όταν οι πατέρες του μοναστηριού έμαθαν για την αποστροφή του προς την Καινή Διαθήκη (παρ’ ότι την Παλαιά Διαθήκη, την οποία δεν είχε διαβάσει ποτέ, μπορούσε να την πει απ’ έξω), και μέσω των προσευχών τους μετανόησε, τα «θαύματά» του σταμάτησαν, και αργότερα έφθασε σε γνήσια αγιότητα. Παρομοίως, ο άγιος Ισαάκ των σπηλαίων του Κιέβου (14 Φεβρ.), είδε ένα μεγάλο φως και εμφανίστηκε σ’ αυτόν ο «Χριστός» με «αγγέλους» όταν ο Ισαάκ, χωρίς να κάνει το σημείο του σταυρού, γονάτισε μπροστά στο «Χριστό», οι δαίμονες απέκτησαν εξουσία πάνω του και, αφού χόρεψαν μαζί του μανιασμένα, τον παράτησαν μισοπεθαμένο. Κι αυτός επίσης έφτασε αργότερα σε γνήσια αγιότητα. Υπάρχουν πολλές παρόμοιες περιπτώσεις όπου ο «Χριστός» και οι «άγγελοι» εμφανίστηκαν σε ασκητές και παραχώρησαν εκπληκτικές δυνάμεις και «δωρεές του Αγίου Πνεύματος», οι οποίες συχνά οδήγησαν τελικά τους παραπλανημένους ασκητές σε παράνοια ή αυτοκτονία». «Αλλά υπάρχει κι άλλη, λιγότερο θεαματική μορφή πνευματικής πλάνης, η οποία δεν προσφέρει στα θύματά της σπουδαία οράματα αλλά μόνο εξυψωτικά «θρησκευτικά συναισθήματα». Αυτό συμβαίνει, όπως έχει γράψει ο Επίσκοπος Ιγνάτιος, «όταν η καρδιά επιθυμεί και πασχίζει για άγια και θεϊκά αισθήματα ενώ είναι ακόμα εντελώς ακατάλληλη γι’ αυτά. Ο καθένας που δεν έχει συντετριμμένο, μεταμελημένο πνεύμα, που αναγνωρίζει οποιοδήποτε είδος πλεονεκτήματος ή αξίας στον εαυτό του, που δεν τηρεί σταθερά τη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας αλλά σε μια ή άλλη παράδοση πιστεύει στη δική του αυθαίρετη κρίση ή έχει ακολουθήσει μια μη Ορθόδοξη διδασκαλία – είναι σε αυτή την κατάσταση πλάνης».

Η υπερηφάνεια, είναι ένα από πολλά της χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Ο π Σεραφείμ Ρόουζ αναφέρει · «Είναι αυτό που η (ρωσική) Ορθόδοξη παράδοση αποκαλεί prelest (πλάνη). Είναι μια σημαντική λέξη, γιατί αναφέρεται στη ακριβή κατάσταση ενός προσώπου που έχει ινδουϊστικές «πνευματικές εμπειρίες». Δεν υπάρχει ακριβές αντίστοιχο της λέξης «πρελέστ» στο αγγλικό λεξικό. Καλύπτει όλο το φάσμα των ψευδών πνευματικών εμπειριών: από την απλή παραίσθηση και εξαπάτηση μέχρι την πραγματική κατάληψη από δαίμονα. Σε κάθε περίπτωση το κίβδηλο εκλαμβάνεται ως γνήσιο και το συνολικό αποτέλεσμα είναι μια επιταχυνόμενη αύξηση της υπερηφάνειας».

Ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναίτης αναφέρει· «Να ξέρετε ότι τα έργα της χάρης είναι φανερά, και ο δαίμονας, παρά τις μεταμορφώσεις του, δεν μπορεί να τα παραγάγει: δηλαδή, πραότητα, φιλικότητα, ταπεινότητα, μίσος του κόσμου, εκκοπή των παθών και των σαρκικών επιθυμιών – που είναι τα αποτελέσματα της χάρης. Τα έργα των δαιμόνων είναι: υπερηφάνεια, αλαζονεία, εκφοβισμός και όλα τα κακά. Από τέτοια αποτελέσματα θα μπορείτε να διακρίνετε αν το φως που λάμπει στην καρδιά σας είναι από το Θεό ή το σατανά.».

Ο άγιος Νείλος ο μοναχός παρατηρεί· «Ποθώντας πολύ να δεις το πρόσωπο του ουρανίου Πατέρα, να μη ζητάς καθόλου να δεις κάποια μορφή ή σχήμα την ώρα της προσευχής. Να μην ποθείς να δεις αγγέλους ή δυνάμεις ή τον Χριστό κατά τρόπο αισθητό, για να μην χάσεις τελείως τα λογικά σου δεχόμενος λύκο αντί του ποιμένα και προσκυνώντας τους εχθρούς δαίμονες. Αρχή της πλάνης του νου είναι η κενοδοξία, από την οποία κινούμενος ο νους επιχειρεί να περιγράψει το Θείο με σχήμα και μορφές».

«Κενοδοξία είναι φαντασία της συγκυρίας, φαινομενική φιλοπονία, αντίθετη προς την αλήθεια, αρχηγός των αιρέσεων, επιθυμία της πρωτοκαθεδρίας…τριπλή γλώσσα των αιρετικών» (Νείλος, Περί των κακιών, κεφάλαιο 4).

«Γιατί ο νους, επηρεασμένος από όσα ήδη έχει σκεφτεί, ακόμα και αν αντιληφθεί την πλάνη, είναι δύσκολο να αποχωριστεί από αυτήν, επειδή γοητεύεται από την τέρψη των ευχάριστων περισσότερο, από όσο θα ήταν πρόθυμος να αποφύγει την βλάβη από αυτά που δεν του συμφέρουν». (Νείλος, Λόγος περί ακτημοσύνης, κεφ. 35).

Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακας αναφέρει ·

«Στὸν ὕπνο μας πολλὲς φορὲς οἱ δαίμονες «μετασχηματίζονται εἰς ἀγγέλους φωτός» καὶ σὲ μορφὲς ἁγίων Μαρτύρων, τοὺς ὁποίους παρουσιάζουν νὰ ἔρχωνται πρὸς τὸ μέρος μας. Ἔτσι ἀφοῦ ξυπνήσωμε μᾶς βυθίζουν σὲ ὑπερηφάνεια καὶ χαρά. Τὸ σημεῖο ἀπὸ τὸ ὁποῖο θὰ διακρίνης τὴν πλάνη εἶναι τοῦτο: Οἱ ἄγγελοι μᾶς δείχνουν τὴν κόλασι, τὴν Κρίσι καὶ τὸν χωρισμό, καὶ ἔτσι μᾶς κάνουν νὰ ξυπνοῦμε ἔντρομοι καὶ περίλυποι. Ἐὰν ἀρχίσωμε νὰ πιστεύωμε στοὺς δαίμονες κοιμώμενοι, ὕστερα θὰ ἐμπαιζώμεθα ἀπὸ αὐτοὺς καὶ ξύπνιοι. Ἐκεῖνος ποὺ πιστεύει στὰ ὄνειρα εἶναι ἐντελῶς ἄσοφος καὶ ἄπειρος, ἐνῷ αὐτὸς ποὺ δὲν πιστεύει τίποτε εἶναι πραγματικὰ συνετὸς καὶ σοφός. Πίστευε μόνο σ᾿ ἐκεῖνα ποὺ σοῦ ἀναγγέλλουν γιὰ τὴν κόλασι καὶ τὴν Κρίσι. Ἐὰν ὅμως δημιουργῆται μέσα σου ἀπόγνωσις, τότε καὶ αὐτὰ τὰ ὄνειρα προέρχονται ἀπὸ τοὺς δαίμονες» (Λόγος 3).

Σε ερώτηση προς τον γέροντα Παίσιο (1924-1994), πως μπορούμε να καταλάβουμε ότι κάποιος είναι πλανεμένος, απάντησε « Ακόμη καί άπό τήν όψη του μπορείς νά τό καταλάβης. Ό πλανεμένος παρουσιάζει μία εξωτερική ψεύτικη απάθεια. Φαίνεται ταπεινός καί πράος, άλλά μέσα του κρύβει την μεγάλη ιδέα πού έχει γιά τόν εαυτό του. Άν κοιτάξετε τά μάτια του, θά δήτε ότι βλέπει τους άλλους ταλαίπωρους, σάν μυρμήγκια». (Λόγοι Παισίου Γ πνευματικός αγώνας).

Ο μοναχός Σωφρόνιος Σαχάρωφ (1896-1993), στο βιβλίο του «Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης», αναφέρει επιγραμματικά τους λόγους για τους οποίους κάποιος άνθρωπος μπορεί να πέσει στην πλάνη· «Στην πλάνη πέφτει κάποιος είτε από απειρία είτε από υπερηφάνεια. Και αν είναι από απειρία, ο Κύριος θεραπεύει γρήγορα αυτόν που πλανήθηκε, αν όμως είναι από υπερηφάνεια, τότε θα πάσχει για πολύν καιρό η ψυχή, ωσότου μάθει την ταπείνωση, και τότε θα θεραπευθεί από τον Κύριο. Πέφτουμε στην πλάνη, όταν νομίζουμε ότι είμαστε πιο φρόνιμοι και έμπειροι από τους άλλους, ακόμη και από τον πνευματικό μας πατέρα. Έτσι σκέφτηκα κι εγώ με την απειρία μου και γι’ αυτό υπέφερα. Κι ευχαριστώ από την καρδιά μου τον Θεό, γιατί με τον τρόπο αυτό με ταπείνωσε και με νουθέτησε και δεν απέσυρε το έλεός Του από μένα».

Στο ίδιο βιβλίο του, αναφέρει πως μπορούμε να διακρίνουμε κάποιες πνευματικές καταστάσεις «Αν δεις φως μέσα σου ή γύρω σου, μην πιστέψεις σ’ αυτό αν δεν έχεις συγχρόνως κατάνυξη για τον Θεό και αγάπη για τον πλησίον. Μη φοβηθείς όμως, αλλά ταπείνωσε τον εαυτό σου και το φως εκείνο θα εξαφανιστεί. Αν δεις κάποιο όραμα ή εικόνα ή όνειρο, μην το εμπιστεύεσαι, γιατί αν είναι από τον Θεό, θα σε φωτίσει γι’ αυτό ο Κύριος. Ψυχή, που δεν γεύθηκε το Άγιο Πνεύμα, δεν μπορεί να διακρίνει από πού έρχεται το όραμα. Ο εχθρός δίνει στην ψυχή μια «γλυκειά αίσθηση» ανακατεμένη με κενοδοξία, και από αυτό γίνεται φανερή η πλάνη. Οι Πατέρες λένε ότι, όταν η όραση είναι εχθρική, η ψυχή αισθάνεται σύγχυση ή φόβο. Αυτό, όμως, συμβαίνει μόνο στην ταπεινή ψυχή που θεωρεί τον εαυτό της ανάξιο για όραση. Ο κενόδοξος, όμως, μπορεί να μην αισθανθεί ούτε φόβο ούτε σύγχυση, γιατί επιθυμεί τις οράσεις και θεωρεί τον εαυτό του άξιο, και γι’ αυτό τον εξαπατά εύκολα ο εχθρός».  Ενώ παρακάτω, μας δείχνει τον τρόπο για να αντιμετωπίσουμε τέτοιες καταστάσεις. « Να πολεμάς τους εχθρούς με την ταπείνωση. Όταν δεις ότι κάποιος άλλος νους παλεύει με το νου σου, ταπείνωσε τον εαυτό σου και θα παύσει ο πόλεμος».

«Φρόντιζε να έχεις πολύ ταπεινοφροσύνη, και δεν θα αγγίξει την ψυχή η επιβουλή των δαιμόνων» (Λόγοι περί Προσευχής, αγίου Νείλου του μοναχού, κεφ.96).

Τα συναισθήματα είναι παραδόξως υπερβολικά και αναίτια, προκαλώντας σύγχυση και υπερηφάνεια. « Είναι τελείως άμορφη και ακατάστατη· προκαλεί ανόητη χαρά, έπαρση και ταραχή και συνοδεύεται από μία διάθεση συσπερίγραπτης στείρας ελαφρότητας…». (Άγιος Γρηγόριος ο Σιναίτης, Περί Ησυχίας και προσευχής).

«Όλα όσα κάνουν οι δαίμονες είναι ακατάστατα»

(Άγιος Πέτρος ο Δαμασκηνός, Δήλωσις των παθών).

Ο φίλος του κόσμου είναι εχθρός του Θεού((Αγ. Θεοφάνους του Εγκλείστου)

Οκτωβρίου 17, 2011 — anaxoriti Βιοτικά έργα και βιοτικές μέριμνες.
Οι κοσμικοί ασχολούνται με τα κοσμικά έργα. Οι αρνητές του κόσμου με τα ουράνια. Εσείς είστε μισο­κοσμική. Πώς να βαδίσει κανείς κάπου ανάμεσα;… Ο φίλος του κόσμου είναι εχθρός του Θεού. Φαίνεται να μην υπάρχει μέση κατάσταση. Ωστόσο, χωρίς κοσμικά και βιοτικά έργα. χωρίς κοσμικές και βιοτικές ασχολίες, δεν μπορούμε να ζήσουμε. Τι θα κάνουμε, λοιπόν; Απλούστατα, εξωτερικά μεν θα εκτελούμε κάθε αναγκαίο βιοτικό έργο, εσωτερικά όμως θα μένουμε μακριά του, δεν θ’ αφήνουμε δηλαδή την καρδιά μας να αιχμαλωτίζεται απ’ αυτό.
Όλα τα βιοτικά έργα απαιτούν φροντίδες και μέριμνες. Αλλά μπορούμε σχεδόν πάντοτε να τα μεταποιήσουμε σε έργα αγάπης, υπομονής και υποταγής στη βουλή του Θεού. Άλλωστε, κατά την εκτέλεση ακόμα και των πιο πολυμέριμνων εργασιών, έχουμε τη δυνατότητα να διατηρούμε μέσα μας την προσευχή.
Να προσέχετε τον εαυτό σας. Και να υπομένετε…
Ο πιο μεγάλος κίνδυνος από τις αδιάκοπες μέριμνες είναι η λήθη του Θεού και η υποβάθμιση της πνευματικής ζωής. Νομίζω πως έχετε σχετική εμπειρία. Και θα είναι πολύ θλιβερό να φτάσετε ως την τέλεια ψύχρανση του θείου ζήλου, όπως φοβάστε.
Αυτό, πάντως, δεν προκαλείται από τα ίδια τα βιοτικά έργα, αλλ’ από τη δική μας αμέλεια. Εμείς αφήνουμε τον εαυτό μας να «λασπωθεί» και με τις σκέψεις και με τα αισθήματα και με τα θελήματα και με τις κοσμικές φροντίδες.
Μπορείτε ν’ αποφύγετε το «λάσπωμα» τούτο της ψυχής; Ναι. Αρχίζοντας τα όλα με την προσευχή, συνεχίζοντας με την ελπίδα και τελειώνοντας με την ευχαριστία. Έτσι κάθε έργο σας θα είναι τυλιγμένο με θεϊκό ένδυμα και δεν θα εκτοπίζει τον Κύριο από την ψυχή.
Όταν, πάλι, τελειώσετε μια δουλειά και πριν καταπιαστείτε με άλλη, διώξτε για λίγο από το νου και την καρδιά σας καθετί βιοτικό. Μείνετε μόνο με το Θεό. Δώστε σ’ Αυτόν την προσοχή σας, κάθε σκέψη και κάθε αίσθημά σας. Επαναλάβετε, αν θέλετε, κάποιους αγαπημένους σας στίχους από το Ψαλτήρι.

Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος ως πηγή θεογνωσίας

Οι άγιοι Πατέρες καθόρισαν να γιορτάζεται ή μεγάλη δεσποτική γιορτή της Θείας Μεταμορφώσεως την 6η Αυγούστου, δηλαδή σαράντα ήμερες πριν από την Ύ­ψωση του Τιμίου Σταυροϋ. Έκριναν αναγκαία τη μετάθεση της γιορτής, γιατί δεν ταίριαζε ό πανηγυρικός της χαρακτήρας με την πένθιμη περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής, στη διάρκεια της οποίας είχε γίνει. Κι έγινε τότε για να προετοιμάσει τους Α­ποστόλους για τη δοκιμασία του Θείου Πάθους, αλλά καί για να επιβεβαιώσει κατά κάποιον τρόπο την προαιώνια δόξα Του.

Η ΘΕΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ  Ό Θεάνθρωπος Χριστός δεν έλαβε κατά τη Θεία Μετα­μόρφωση κάτι πού δεν είχε. Αντίθετα, οι Απόστολοι ξέφυγαν για λίγο από τα δεσμά του χρόνου καί του χώρου καί γεύτηκαν την πραγματικότητα της θείας δόξας, «καθώς ήδύναντο». «Το φως της Θείας Μεταμορφώσεως», γράφει ό άγιος Γρηγόριος ό Παλαμάς, «αν καί έγινε ορατό με τα σωματικά μάτια για λίγο χρόνο πάνω στη μικρή κορυφή ενός όρους, δε δημιουργείται, ούτε φθείρεται, ούτε συλλαμβάνεται με τις αισθήσεις του ανθρώπου. Το είδαν όμως οί μαθητές, γιατί υπέστησαν μια εναλλαγή των αισθήσεων τους πού έγιναν πνευματικές από σαρκικές». Με άλλα λόγια το μυστήριο της άπερινόητης Τρια­δικής Θεότητας αποκαλύφθηκε μέσα από τις άκτιστες ενέρ­γειες της τόσο, όσο μπορούσαν να αντέξουν τα έκπληκτα μά­τια των Αποστόλων κι ακόμη πιο πολύ τα δικά μας βεβαρημέ­να από την αμαρτία πρόσωπα. Γεύση λοιπόν αθανασίας καί βίω­ση της αιωνιότητας αποτελούσε για τους θνητούς Μαθητές, αλλά καί για μας ή Μεταμόρφωση του Σωτήρος. ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ό ίδιος ό Κύριος είχε δηλώσει νωρίτερα ότι από τον κύκλο των μαθητών Του κάποιοι θα έβλεπαν τη Βασιλεία του Θεού να έρχεται «εν δυνάμει» (Ματθ. 16,28). Ό προφητικός αυτός λό­γος του Σωτήρος πραγματοποιήθηκε κατά τη Μεταμόρφωση, όταν οί τρεις μαθητές αξιώθηκαν να δουν το έκπαγλο φως της θεότητας Του. Το έκτακτο εκείνο φαινόμενο, δηλαδή, το άκτιστο φως πού περιέβαλε τη μορφή του Σωτήρος, δεν ήταν τί­ποτε άλλο παρά μία από τίς βασικές άκτιστες ενέργειες της Μίας αλλά Τρισυπόστατης Θεότητας. Ήταν το αιώνιο, το ατε­λεύτητο, το εκτός τόπου και χρόνου φως της θεότητας.΄ Ήταν το ιδιό το φως της Αναστάσεως πού γέμισε το κενό μνημείο κι έκανε ορατό ό,τι ήταν μέσα σ' αυτό, παρά το σκο­τάδι της νύχτας εκείνης. Το φως αυτό έκανε τίς μυροφόρες γυναίκες να διακρίνουν τους αγγέλους καί να συνομιλήσουν μαζί τους. Ή θέα αυτή του άκτίστου φωτός ήταν ή ανώτερη εμπειρία του Θεού, πού μπορούσαν να λάβουν οί άνθρωποι. "Ας θυμηθούμε τη ρήξη πού επήλθε το 14ο αιώνα ανάμεσα στον εκπρόσωπο της θρησκευτικής φιλοσοφίας δυτικό μοναχό Βαρ­λαάμ τον Καλαβρό καί τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά με αφορ­μή το φως της Θείας Μεταμόρφωσης. Ή αντιπαλότητα εκείνη βασικά στράφηκε στο αν οί θείες ενέργειες είναι κτιστές ή άκτι­στες. Τελικά οί πνευματικοί αγώνες του αγίου Γρηγορίου για τίς άκτιστες θείες ενέργειες δικαιώθηκαν από την Εκκλησία.Ποτέ όμως δε μπόρεσαν να εννοήσουν το σοφό θεολόγο καί ασκητή, άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, όσοι σκέπτονται με ανθρωποκεντρικά καί σχολαστικά κριτήρια, όπως ό τότε αντί­παλος του Βαρλαάμ. Οί βασικές όμως διδασκαλίες του Παλαμά περί διακρίσεως ουσίας καί ενεργειών του Θεού καί κοινωνίας του ανθρώπου με τίς άκτιστες θείες ενέργειες δεν έπαψαν να βρίσκονται στο επίκεντρο της ορθόδοξης πνευματικότητας. Πάντοτε ό Θεός της Άποκαλύψεως καί της λατρευτικής εμπειρίας ήταν αντιμέ­τωπος με το Θεό της φιλοσοφίας. Συμπερασματικά θα λέγαμε πώς το φως πού εξέπεμψε ή θεία μορφή του Σωτήρος κατά τη μεταμόρφωση καί το όποιο καταθάμπωσε τους Μαθητές, δεν ήταν ή άμέθεκτη καί απρόσιτη θεία ουσία, αλλά ήταν ή μεθεκτή, προσιτή καί άκτιστη θεία ενέργεια. Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΠΤΙΑΣ Ή επιθυμία των Αποστόλων «καλόν εστίν ημάς ώδε είναι» (Ματθ. 17, 4), να βρίσκονται δηλαδή μόνιμα στο έκπαγλο εκείνο κάλλος της θείας θεοπτίας, εκπληρώνεται από τον Κύ­ριο με την ίδρυση της Εκκλησίας. Σ' αυτήν όσοι μετέχουν όχι τυπικά, αλλά ενεργά καί ουσιαστικά, μπορούν ν' απολαμβάνουν τη λαμπρότητα του προσώπου του Θεού καί τη χαρά της ανα­στροφής Του.Την εμπειρία αυτή της θεοπτίας την παρέλαβε ή πατερική θεολογία, για να τη μεταφέρει στο πλήρωμα της Εκκλησίας, πού αγωνίζεται να βιώνει μέσα από την πράξη καί τη θεωρία τη γνησιότητα της χριστιανικής ζωής. Τη σπάνια αυτή εμπειρία του άκτίστου φωτός την ζούσαν οί "Αγιοι της Εκκλησίας μας. Γι' αυτό στις εικόνες το πρόσωπο τους βρίσκεται στο επίκε­ντρο του άπλετου φωτός μέσα στο όποιο ζούσαν καί όχι κά­ποιου φυσικού τοπίου, καθώς θέλει ή δυτική τεχνοτροπία.

Η ΜΟΝΗ ΚΑΙ ΑΛΗΘΙΝΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Ή θεολογία της θεοπτίας, δηλαδή της θέας της θείας δό­ξας, καθώς σηματοδοτήθηκε οτή Θεία Μεταμόρφωση, είναι ή μόνη καί αληθινή θεολογία, την οποία γνωρίζει ή ορθόδοξη Εκ­κλησία. Ή εμπειρία του άκτίστου φωτός έκανε το Μέγα Βασί­λειο να λάμπει ολόκληρος, όταν προσευχόταν μέσα στο κελί του. Από τίς προσωπικές του εμπειρίες κινούμενος ό άγιος Συμεών ό Νέος Θεολόγος μας αποκαλύπτει ότι αποτέλεσμα των φωτοφανειών είναι να φωτίζεται ολόκληρος ό άνθρωπος, να γίνεται όλος φως καί να βλέπει τα πάντα ως φως. Γι' αυτό γρά­φει: «Μακάριοι οί το φως του Κυρίου εντεύθεν γνωρίσαντες καί εν τω θείω φωτί αύγαζόμενοι». Μακάριοι δηλαδή είναι όσοι θα γνωρίσουν από τούτη τη ζωή το φως του Κυρίου καί θα φωτί­ζονται άπ' αυτό. Το άκτιστο λοιπόν φως δυνητικά μεταδίδεται σ' ολόκληρο τον άνθρωπο καί τον κάνει να ζει από τούτη τη ζωή μέσα στην κοινωνία της Αγίας Τριάδος.Ή κοινωνία αυτή με το Θεό αποτελεί δείγμα της μακαριό­τητας του μέλλοντος αιώνος, «της έκλαμπούσης απορρήτου αίγλης της μιας τρισυπόστατου θείας ουσίας ή φύσεως.Ή θέα αυτή του φωτοειδούς προσώπου του Θεού,δηλαδή ή θέα του μεταμορφωμένου Χριστού, πού απευθύνεται σε όλους μας, βρήκε την πλήρη δικαίωση της στη διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά καί τη ζωή των Άγιων μας. 

του θεολόγου Βασιλείου Σκιαδά

Στοιχεία Ορθόδοξου Πατερικής Θεολογίας και Εκκλησιολογίας όπως τίς δίδαξε ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης

῞Αγιον ῎Ορος 2010

ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ   ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ  ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΣ  ΜΑΣ ΣΑΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

ΣΤΗΝ   ΣΥΓΧΡΟΝΗ  ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ   ΚΑΙ   ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

μιὰ   προσφορὰ  στὸν   σύγχρονο  κόσμο

καὶ   στὸν   σύγχρονο  μοναχισμό .

εἰς μνήμην  τοῦπ. Ἰωάννου Ρωμανίδου

"ἐγὼ  δὲ  πάλιν,  ὁ  βροτὸς  καὶ  μικρὸς  ἐν  τῷκόσμῳ, ἐντός  μου  ὅλον  καθορῶ  τὸν  Ποιητὴν  τοῦ  κόσμου, καὶ  οἶδα,  ὡς  οὐ  θνήξομαι, ἔνδον  Ζωῆς  τυγχάνων, καὶ  ὅλην  ἔχω  τὴν  Ζωήν,  βλυστάνουσαν  ἐντός  μου• ἐν  τῇ  καρδίᾳ  μου  ἐστίν,  ἐν  οὐρανῷ  δʼ ὑπάρχει, ὦδε  κἀκεῖ  ὁρᾶταί  μοι,  ἐπίσης  ἀπαστράπτων[1]"

                                                                                                                                                                                                                           

Πρόλογος

Ἡ  Ὀρθόδοξος Πατερική Δογματική διδασκαλία τοῦ  μακαριστοῦκαθηγητοῦπρωτοπρεσβυτέρου Ἰωάννου Ρωμανίδου εἶναι  ἤδη  κατατεθειμένη εἰς  τά  ἀνέκδοτα καί  ἐκδοθέντα κείμενα   καί  ἔργα  του.  Ἡπλήρης  δογματική του  διδασκαλία ἔχει συστηματικὰκαταγραφῆκαὶκατατεθῆεἰς τὸδίτομο  ἔργο τοῦπ. Ἰωάννου Ρωμανίδου μὲ   τίτλο    "Δογματικὴ   καὶ    Συμβολικὴ   Θεολογία   τῆς    Ὀρθοδόξου   Καθολικῆς Ἐκκλησίας", τό  ὁποῖο  ἐξεδόθη ἀπό  τίς  ἐκδόσεις  Π.  Πουρναρᾶ, εἰς τήν  Θεσ/κη,  τό ἔτος 1999.

Σήμερα,  μέ τήν  ἐξέλιξι  πού  ἔχομε  εἰς τήν  ἐκκλησιολογική ἐπικαιρότητα (βλέπε διχογνωμία Ἱεραρχῶν εἰς τό θέμα  τοῦΟἰκουμενισμοῦ, εἰς τό θέμα  περί τῆς ἑνότητος τῆς Ἐκκλησίας, εἰς τό θέμα  τῆς ἀπαραδέκτου εἰσαγωγῆς τῆς «μεταπατερικῆς, συναφειακῆς ἤμετανεωτερικῆς θεολογίας», κλπ.), θεωρῶ  σκόπιμο  καί ἐπιβεβλημένο νά  παρουσιασθοῦν,  μέ  σκοπό  νά  τονισθοῦν,  ἐπιλεκτικά, ὡρισμένα δογματικά  καί ἐκκλησιολογικά θέματα ἐκ τῆς διδασκαλίας τοῦ  π. Ἰωάννου, ὅπως  π.χ. τό θέμα  τῆς δογματικῆς ἀποκλίσεως τοῦ filioque, τό ὁποῖο  ἐστηρίζετο εἰς τήν θεολογία τοῦΑὐγουστίνου, τήν ὁποία  λεπτομερῶς καί  ἐπιτυχῶς διεξέρχεται ὁπ. Ἰωάννης εἰς τήν Συμβολική   του    Θεολογία,   καί   τό   ὁποῖο    ἀπετέλεσε    μία   ἀπό    τίς   αἰτίες    τῆς ἐκκλησιολογικῆς ἀποκλίσεως  τῆς  Δύσεως,   ὥστε  ὁ  ἀναγνώστης ἤ  ὁ  μελετητής   τῆς Ὀρθοδόξου   Δογματικῆς  διδασκαλίας  καί   Ἐκκλησιολογίας  νά   κατανοήση  τόν βαθμόν τῆς ἀποκλίσεως τῶν λόγων  καί τῶν θέσεων  ἐνίων ἐκκλησιαστικῶν προσώπων ἐκ τῆς ἀκριβοῦς Πατερικῆς διδασκαλίας καί Παραδόσεως.

Πρός  τόν  σκοπόν  αὐτόν,  εἰς τό Α´Μέρος  τοῦ  παρόντος βιβλίου  παρατίθενται ἀποσπάσματα ἀπό  τήν γραπτή διδασκαλία τοῦ  π. Ἰωάννου, ὅπως  αὐτή  κατατίθεται εἰς  τό  ἀνωτέρω ἀναφερόμενον ἔργον  του  τῶν  ἐκδόσεων Πουρναρᾶ,  εἰς  δέ  τό  Β΄ Μέρος παρατίθεται ὁμιλία τοῦπ. Ἰωάννου εἰς τὸΠαγκόσμιο Συμβούλιο Ἐκκλησιῶν.

Εἰς  τό τέλος  τοῦ  βιβλίου,  ἀναφέρεται σχετικὴ  βιβλιογραφία μέ ἔργα  τοῦ  ἰδίου, εἰς  τὴν  ὁποία   μπορεῖ  ὁ  ἀναγνώστης  νὰ  ἀνατρέξη, ἐὰν θέλη νὰ  μελετήση  ἀκόμη πληρέστερα καὶπλατύτερα τὴν Ὀρθόδοξη ΠατερικὴΘεολογία, ὅπως  τὴν δίδαξε ὁπ. Ἰωάννης.

ἩὈρθόδοξος Παράδοσις εἶναι ἐκείνη  ἡὁποία ἔχει κατατεθειμένη μέσα  Της τὴν  θεολογικὴκαί  πρακτική μέθοδο διὰ  τῆς  ὁποίας μπορεῖ κάποιος νὰ  φθάση  νὰἀποκτήση τὶς προϋποθέσεις ὥστε νὰθεραπευθῆψυχικὰκαὶνὰ "δῆ" τὸν Θεόν, κατὰτὸἀνθρωπίνως δυνατόν. Ἡδέ μέθοδος αὐτή  εἶναι ἐφικτή,  προσιτή, σχεδιασμένη γιά κάθε  ἄνθρωπο καὶ  προσφέρεται σέ κάθε  ἄνθρωπο, μέχρι  τῶν  ἡμερῶν  μας,  διά  τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Καί,  ἐπειδὴ ὁ Θεὸς εἶναι  Φῶς, αὐτὴ ἡ μέθοδος,ὅταν ἐφαρμόζεται σωστὰ  καὶμὲτὶς κατάλληλες προϋποθέσεις, δὲν εἶναι παρὰ μία πορεία πρὸς τὸΦῶς.

ἩὈρθόδοξος Θεολογία δὲν εἶναι μεταφυσική, ἀλλά,  πρωτίστως, ἐμπειρία  τῶν ἀποκαλύψεων τοῦΘεοῦ  εἰς τόν ἄνθρωπο, καί, δευτερευόντως, στοχασμὸς ἐπάνω  σὲαὐτὴν  τὴν  ἐμπειρία.  Ὁ  στοχασμὸς αὐτός,  ὁλοένα  καὶ  περιορίζεται, ὅσο  ἡἐμπειρία, ἀπὸ  ἔμμεσος, γίνεται  ἄμεσος.῞Οταν ἡὈρθόδοξος  Θεολογία, δηλ.  ἡἐμπειρία  τῶν ἀποκαλύψεων τοῦΘεοῦδιδάσκεται, ἤκατατίθεται γραπτῶς, εἶναι ἁπλᾶμία προσεγγιστική, κατὰ τὸ  ἀνθρωπίνως δυνατόν, περιγραφὴαὐτῆς  τῆς  ἐμπειρίας καὶστοχασμὸς  ἐπάνω   σὲ  αὐτὴν   τὴν  ἐμπειρία. Ἀκόμη καί ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, εἰς τήν Ἀρχιερατική Του  προσευχή κατά  τό  Μυστικό  Δεῖπνο, προσεγγιστικά ἀνεφέρθη εἰς τόν  Πατέρα καί εἰς τήν σχέσιν Του μέ  τόν Πατέρα, διότι  ἡ  ἀνθρωπίνη γλῶσσα ἀδυνατεῖνα περιγράψη μέ ἀκρίβεια τό ἀπερίγραπτο καί τά Μυστήρια τοῦΘεοῦ.

Ὁ  π. Ἰωάννης Ρωμανίδης, ὄχι μόνον μεταφέρει, εἰς τήν  διδασκαλία του,  τὴν Πατερικὴθεώρηση  καὶκατανόηση τῆς Ὀρθοδόξου Δογματικῆς Θεολογίας καί Ἐκκλησιολογίας, ἀλλὰ δίδει καὶ τὰ ἑρμηνευτικὰ κλειδιά, βάσει τῶν   ὁποίων κατανοοῦνται ὀρθῶς, δηλ. Ὀρθοδόξως, οἱΠατέρες τῆς Ἐκκλησίας ὡς καὶτὰσυγγράμματά τους. Ἡδιδασκομένη θεολογία τοῦ π. Ἰωάννου Ρωμανίδου, ὅπως  θὰδιαπιστώση καὶ  ὁἀναγνώστης, δὲν εἶναι ἄλλη ἀπὸ  ἐκείνη  τοῦ  ἁγίου  Γρηγορίου τοῦΘεολόγου, τοῦ  ἁγίου Συμεὼν  τοῦ  Νέου  Θεολόγου, ὡς καὶ ἁγίου Γρηγορίου τοῦΠαλαμᾶ.

Ὁλόγος  τοῦπ. Ἰωάννου, ἐπειδὴ  εἶναι ἀληθής,  ἄρα  "καυστικός", ἦταν  καὶεἶναι ἐπίκαιρος,  εἰδικὰ   εἰς  τὶς  ἡμέρες  μας,  διότι,  παρὰ   τὴν  ἀναβίωση  τῆς  Ὀρθοδόξου Πατερικῆς Παραδόσεως εἰς  τὸν  χῶρο  τῆς  Ἑλλαδικῆς Ἐκκλησίας μετὰ  τὴν  πρώτη ἔκδοσι  τοῦ  "ΠροπατορικοῦἉμαρτήματος", παρατηρεῖται ἀκόμη  ἔντονο  τὸθλιβερὸφαινόμενο ἡ  Πατερικὴδιδασκαλία  περί  τῆς  Ὀρθοδόξου  Θεολογίας καί Ἐκκλησιολογίας νὰεἶναι ἄγνωστη εἰς τοὺς πολλοὺς  εἰς τὸν χῶρο αὐτό,  ἡδὲσύγχυσις ποὺἐπικρατεῖεἰς τοὺς  θεολογικοὺς χώρους σὲκαίρια  θεολογικὰθέματα (π.χ., εἰς τὸθέμα  τοῦ  τί εἶναι  «Ἐκκλησία», τί εἶναι  «Παράδεισος» καὶ«Κόλασις»,  κλπ.) νὰεἶναι χαρακτηριστικὴτῆς ἐλλείψεως τῶν Πατερικῶν θεολογικῶν καί ἐκκλησιολογικῶν κριτηρίων, δηλ. τῆς ἀγνοίας τῆς Πατερικῆς θεολογικῆς μεθόδου. Εἰς ἕνα σημεῖο, π.χ., γράφει, χαρακτηριστικά, ὁ  π.  Ἰωάννης: «Οὔτε  οἱ  Παπικοί, οὔτε  οἱ  Προτεστάνται, ἀλλὰ   οὔτε  σχεδὸν   ὅλοι  ὅσοι  κάμνουν  τοὺς   σημερινοὺς Ὀρθοδόξους  θεολόγους, ἔχουν   καταλάβει,  ὅτι,  διʼ  ὅλους   τοὺς   Πατέρας  τῶν   Οἰκουμενικῶν Συνόδων,  ὁ "Λόγος"  τῆς  Καινῆς  Διαθήκης εἶναι  ὁ " Ἰαχβέ ", δηλαδὴὁΚύριος  τῆς  Δόξης  τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης» ✸.

Ἡεὐθύνη  τῶν ἀναφερομένων εἰς τὴν παροῦσα ἐργασία βαρύνει ἀποκλειστικῶς καὶμόνον τὸν γράψαντα καὶὑπογράφοντα.

῎Εγραφον  ἐν  Ἁγίῳ῎Ορει,  ἐν  ἔτει  2010

Δαμασκηνὸς μοναχός Ἁγιορείτης

                                                                                                                                                                                                                          

✸  Βλέπε,   πρωτοπρεσβ. Ἰωάν.  Ρωμανίδου: "Δογματικὴ  καὶ   Συμβολικὴ  Θεολογία  τῆς   Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας", Τόμος Α΄, ἐκδόσεις Π. Πουρναρᾶ, Θεσ/κη, 1999, σελ. 262. 

" Ἡκατανόησις  τῆς Ὀρθοδόξου Δογματικῆς Θεολογίας καὶπνευματικότητος ἀπαιτεῖὄχι μίαν δουλοπρέπειαν τοῦπνεύματος, ἀλλὰὑπακοὴν  εἰς τὴν αὐθεντίαν  τοῦΧριστοῦ, τῶν Προφητῶν, τῶν Ἀποστόλων καὶτῶν Ἁγίων. Αὐτὴἡἑκούσιος  ὑπακοὴ  μέχρι  θανάτου  πρὸς ἀπόκτησιν  τῆς πραγματικῆς ἐλευθερίας  τῆς καταπατήσεως τοῦφόβου τοῦθανάτου  καὶτῆς ὑπερβάσεως τῆς συμφεροντολογικῆς ἀγάπης  εἶναι  το  μυστικὸν  τῆς  λεβεντιᾶς  τῆς  Ἑλληνικῆς  ψυχῆς,  τοῦἙλληνοχριστιανικοῦπολιτισμοῦ.  Εἶναι  τὸμυστικὸν  τῆς  Ρωμαίϊκης  ἀρχοντιᾶς,  ἡὁποία  ἔδωσεν  εἰς  τὸν  κόσμον  τοὺς  Πατέρας  τῆς  Ἐκκλησίας.   Ἡ  παράδοσις   τῆς θεώσεως  συνθέτει  τὴν  αὐθεντίαν   καὶ  τὴν  ταπεινοφροσύνην  μὲ  ἀποτέλεσμα   τὴν λεβεντιὰν  καὶἀρχοντιὰν τοῦπνεύματος.  Διὰ  τοῦτο,  ἡὈρθόδοξος βεβαιότης  περὶκατοχῆς  τῆς  ἀληθείας   οὐδεμίαν  σχέσιν  ἔχει  μὲ  ἐθνικὸν   ἤ  ἐκκλησιαστικόν   τινα ἐγωϊσμὸν  ἤὑπερηφάνειαν. Ἐπίσης, διὰτὸν λόγον  αὐτὸν λείπει τὸἄγριον  καὶἀπάνθρωπον   ἐκεῖνο  (ἦθος  καὶ)  φαινόμενον  τῆς  Ἱερᾶς  Ἐξετάσεως   τῶν Φραγκολατίνων, Ρωμαιοκαθολικῶν καὶΠροτεσταντῶν ". (Ἀπόσπασμα ἀπὸτὸβιβλίο τοῦπ. Ἰωάννου Ρωμανίδη μὲτίτλο: "ΔογματικὴκαὶΣυμβολικὴΘεολογία τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας", Τόμος Α΄, ἐκδόσεις Π.Πουρναρᾶ, Θεσ/κη, 1999, σελ. 155).

[1]῎Εργα τοῦ ἁγίου Συμεὼν τοῦ Νέου Θεολόγου, Τόμος Γ΄, ῞Υμνοι-Ἐπιστολαί, ἐκδόσεις Ὀρθόδοξος Κυψέλη, Θεσ/κη, 1990, σελ. 79.


ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
Εκφράζουμε τις ευχαριστίες μας προς τον σεβαστό Δαμασκηνό Μοναχό Αγιορείτη, για την μεγάλη τιμή της παραχώρησης για δημοσίευση στο Ιστολόγιο μας ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ, για πρώτη φορά στο Ορθόδοξο Διαδίκτυο του Βιβλίου του:

«Στοιχεία Ορθόδοξου Πατερικής Θεολογίας και Εκκλησιολογίας»

Η Διαχειρίστρια
Sophia-Siglitiki Drekou

Ο Εκδότης
Nikos Vythoulkas

Όλα τα πνευματικά δικαιώματα ανήκουν στον Συγγραφέα του



Επιτρέπεται η αναδημοσίευση και αναπαραγωγή κειμένων και αναρτήσεων σε Φιλικά Ιστολόγια Θρησκευτικού Πνευματικού περιεχομένου αρκεί να διατηρείται το αρχικό νόημα χωρίς περικοπές που πιθανόν να το αλλοιώνουν και να αναφέρεται η πηγή τους.